صفحه اصلي > معاونت > واحدها  > HSR > درباره HSR 

درباره HSR :

چالش‌های بخش سلامت

·         تشدید مشکلات پیچیده بهداشتی در قرن بیست و یکم مانند: شیوع روزافزون بیماریهای غیرواگیر و بعضی بیماریهای واگیر، اختلالات ناشی از رفتارهای پرخطر، خشونت

·         افزایش تقاضای جامعه برای دریافت خدمات و افزایش هزینه‌ها

·         ضرورت جامع‌نگری در بخش سلامت بدلیل ارتباط آن با توسعه پایدار

رویارویی با چالش‌های فوق نیازمند تلاش همه‌ج انبه و مستمر می‌باشد. لذا پژوهش‌های انجام شده در دانشگاهها بایستی بتواند برای چالش‌های فوق چاره‌اندیشی نماید.

یکی از محورهای پژوهشی دارای اولویت، تحقیقات در نظام سلامت (HSR) است. برخی از تحقیقات جنبه کاربردی دارند و با هدف تولید اطلاعات مناسب برای حل مشکلات و مسائل اجرایی طراحی می‌شوند و منظور از اجرای آنها تدوین فرضیات علمی به منظور بسط دانش نو نیست. بلکه برای تصمیم‌گیری سطوح مدیریتی و ارائه راه‌حل‌های مناسب انجام می‌شوند.

از آنجا که توسعه بهداشت و درمان جامعه مستلزم دسترسی به آخرین تحولات فنی و علمی و بکارگیری بهترین روشهای ممکن در ارائه خدمات است، تحقیق در سیستم‌های بهداشتی درمانی Health System Research (HSR) به عنوان یک شاخه پژوهشی نوین شناخته شده است.

در این گفتار به بررسی تاریخچه، اصول، اهداف، حوزه‌کاری، ویژگی‌ها و علت اهمیت می‌پردازیم.

 

تاریخچه:

معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت به منظور هدفمند نمودن، ارتقاء و توسعه تحقیقات نظام سلامت، ایجاد شوراهای سیاستگذاری تحقیقات در نظام سلامت را در دانشگاههای علوم پزشکی کشور ابتدا در سال 1378 پایه‌ریزی و برای دستیابی به اهداف این تحقیقات تمرکز خود را بر روی ایجاد پایگاههای تحقیقاتی جمعیتی (مراکز توسعه اجتماعی و ارتقاء سلامت) قرار داد.

در سال 1386 تحقیقات در نظام سلامت در کل دانشگاهها مدنظر قرار گرفت و به منظور هدفمند نمودن پژوهش در نظام سلامت و نظارت بر اجرای این نوع پژوهش، شورای سیاستگذاری پژوهش در سلامت به  عنوان زیرمجموعه‌ای از شورای پژوهشی دانشگاه در دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی کشور تشکیل گردید.

سازمان جهانی بهداشت معتقد است در کشورهای در حال توسعه، کاربرد تحقیقات در حل مشکلات از اهمیت فراوانی برخوردار است. معمولاً در این کشورها تصمیمات مبتنی بر نتایج مطالعات نیست بلکه بر اساس اطلاعات غیرموثق، تجارب و ابتکارات فردی می‌باشد.

حل این مشکل در مشارکت همه بخش‌های درگیر و توسعه تحقیقات در نظام سلامت می‌باشد. تجارب نشان می‌دهد که استفاده از نتایج این نوع تحقیق در کشور ما توانسته آثار بسیاری ایجاد نماید. از جمله پروژه‌های:

·         خانه‌های بهداشت

·         رابطین بهداشتی

 

 اصول HSR :

·         سؤالات پژوهشی، مشکلات روزانه سیاستگذاران، مجریان و مسئولان ارائه خدمات سلامت می‌باشد و روشهای تحقیقاتی مطلوب که متناسب با حل مشکلات و وضعیت حاکم بر آنها باشد، بایستی بکار گرفته می‌شود.

·         تمرکز مستقیم این نوع تحقیق بر حل مسائل عینی و مرتبط است. توسعه و ارتقای این پژوهش‌ها می‌تواند منجر به حل بسیاری از مسائل و مشکلات نظام سلامت گردد.

·         چنین تحقیقاتی به هیچ وجه بوسیله یک فرد و یا یک گروه خاص بدون داشتن ارتباط تنگاتنگ با کلیه بخش‌ه ای مرتبط با سلامت میسر و موفق نخواهد بود.

 

 اهداف HSR :

·         بهبود و ارتقای سلامت جامعه به عنوان بخشی از فرآیند کلی توسعه اجتماعی، اقتصادی مبتنی بر انسان سالم از طریق افزایش اثربخشی و کارآیی نظام ارائه‌دهنده خدمات سلامت

·         حمایت از روند تصمیم‌گیری در تمام سطوح نظام بهداشتی با تولید اطلاعات مناسب تا با افزایش کارآیی نظام منجر به بهبود وضعیت بهداشت مردم شود.

 

حوزه کاری HSR :

بنابراین حوزه کاری HSR افراد خانواده‌ها، ادارات، مؤسسات، جوامع و جمعیت‌ها می‌باشند یا بطور کلی از سطوح محلی تا ملی را شامل می‌شود.

 

ویژگی های HSR :

·         طبیعت چند بخشی

·         تمرکز بر راه حل های عملی

·         طبیعت تکرارپذیری

·         ضرورت رابطه تنگاتنگ مدیران و محققان

·         قابلیت اجرا در سطوح مختلف سیستم بهداشتی درمانی

·         اولویت‌گرایی

·         تیم‌گرایی

·         مشارکت گرایی

·         عملگرایی

·         سادگی درک نتایج

·         اثربخشی و کارایی

 

 چرا در کشور ما HSR بیش از پژوهش‌های علوم پایه و بالینی اهمیت دارد؟

هنوز سیستم‌های بهداشتی، درمانی بطور جدی در زمینه‌های مختلف مدیریتی، آموزشی، آماری، برنامه‌ریزی و اجرا دچار نقص هستند و تا زمان رفع نواقص موجود، پیشرفتهای علمی در زمینه‌های علوم پایه یا بالینی نمی‌توانند در بازده کلی سیستم اثر بگذارند.

بدلیل محدودیت امکانات و اعتبارات نمی‌توان همچون کشورهای توسعه یافته در حوزه‌های مختلف علوم پایه، بالینی و HSR به موازات هم پیش رفت بلکه اولویت‌بندی این حوزه‌ها جهت تشخیص اعتبارات ضروری است. در حوزه‌های علوم پایه و بالینی می‌توانیم مصرف‌کننده دستاوردهای علمی کشورهای توسعه یافته باشیم. اما در سیستم‌های بهداشتی، مسائل ما منحصر به فرد است و اطلاعات و پژوهش‌های سیستم‌های دیگر برای ما قابل استفاده نیست. بنابراین ضروری است که خود در این زمینه تحقیق کنیم.

مثال کاربردی از یک پژوهش در زمینه HSR :

گزارشات نشان می‌دهند که موارد متعددی شکایت از عوارض جانبی داروهای روانپزشکی در کشور ما وجود دارند.

در اینجا سه میدان پژوهش وجود دارد:

حوزه علوم پایه: هر یک از عوارض جانبی هر دسته از داروهای روانپزشکی بر اساس چه فارماکوکینتیک و فارماکودینامیکی ایجاد می‌شود؟ پاسخ به این سؤال منجر می‌شود که در زمینه طراحی داروهای جدید حرکت به سوی داروهایی با عوارض جانبی کمتر باشد.

حوزه بالینی: چه کسانی مستعد ابتلا به هر نوع عارضه جانبی هستند؟

تحقیق در این زمینه با پژوهش‌های بالینی مختلف هم‌گروهی، طولی، مقطعی و... فراوانی هر نوع عارضه جانبی را در بیماران مختلف می‌سنجد. نتیجه این پژوهش به متخصصان بالینی این امکان را می‌دهد که دریابند چه ظرافتهایی را باید در تجویز داروها رعایت کنند تا بیماران کمتر دچار عوارض جانبی شوند.

بنابراین متخصص بالینی در هنگام تجویز دارو برای یک مرد جوان و یک مرد مسن به نتایج این تحقیق بالینی توجه می‌کند تا بیمارانش کمتر دچار عوارض شوند.

حوزه HSR : آیا تجویز داروهای روانپژشکی چه از نظر اندیکاسیون‌ها و چه از نظر دوزاژ و تداخلات دارویی درست صورت می‌گیرد؟

تحقیق در این زمینه الگوهای تجویز، توزیع و مصرف داروها را در یک جامعه بررسی می‌کند. در چنین حوزه‌ای تأثیر عوامل اجتماعی، اداری، فرهنگی و آموزشی بر عوارض دارویی مورد توجه قرار می‌گیرند. پیداست که در حوزه‌های اول و دوم ما می‌توانیم مصرف‌کنندگان دانش بدست آمده از مطالعات کشورهای دیگر باشیم. همچنان که هستیم و بر اساس یافته‌های آزمایشگاهی یا بالینی آنها اولویت‌های دارویی را برای هر گروه در نظر داشته باشیم. اما در حوزه سوم مسائل ما منحصر به فرد است و پژوهش‌های مراکز تحقیقاتی کشورهای دیگر نمی‌تواند به ما بگوید که چرا الگوی تجویز دارو در پزشکان ما دچار نقص است.